Informacja zawsze odgrywała istotną rolę w działalności gospodarczej, pomagała podejmować decyzje i wyznaczać kierunki działań. Dlatego też funkcjonujące systemy wymiany informacji kredytowej doskonale wpisują się we współczesną gospodarkę, zajmując istotną pozycję i pozwalając ograniczyć ryzyko zarówno przez banki, jak i instytucje pozabankowe. Ta właściwość wynika z powiązania rejestrów kredytowych oraz możliwości skorzystania ze zgromadzonych przez nich informacji z podstawowym czynnikiem determinującym działalność bankową – oceną, a w konsekwencji – z poziomem ryzyka. Jakie zatem systemy wymiany informacji kredytowej działają w Polsce?

Rozwiązania przyjęte w Polsce w zakresie funkcjonowania systemów wymiany informacji kredytowej pokazują, że najbardziej aktywny na rynku informacji, jest sektor bankowy. W oparciu o Ustawę Prawo Bankowe, w Polsce działają m.in. takie rejestry kredytowe, jak Biuro Informacji Kredytowej (BIK), które gromadzą dane o zobowiązaniach kredytowych oraz historii spłat przekazywane przez podmioty uczestniczące w tym systemie wymiany informacji. Informacja w nich zgromadzona, jest wykorzystywana przez kredytodawców do oceny zdolności kredytowej pożyczkobiorców. Niejako dopełnieniem rejestrów kredytowych są biura informacji gospodarczej (BIG), działające w oparciu o Ustawę o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Biura te są podmiotami, mającymi za zadanie gromadzić informacje negatywne o zaleganiu ze spłatą zobowiązań, spełniających przyjęte kryteria co do kwoty, a także okresu opóźnienia w spłacie.

BIK i System Bankowy Rejestr

W oparciu o Ustawę Prawo bankowe, w Polsce działają dwie instytucje, tj. Biuro Informacji Kredytowej S.A. (BIK) oraz prowadzony przez Związek Banków Polskich (ZBP) System Bankowy Rejestr. Rejestry te gromadzą informacje stanowiące tajemnicę bankową, choć różnią się zakresem gromadzenia i udostępniania danych. BIK gromadzi i udostępnia zarówno dane pozytywne, jak i negatywne dotyczące kredytobiorców, natomiast ZBP gromadzi i udostępnia tylko informacje odnośnie klientów, którzy nie wywiązują się ze swoich zobowiązań wobec banków (informacje negatywne) i tylko wówczas, kiedy łączna kwota zobowiązań przekracza 200 zł w przypadku klientów indywidualnych i 500 zł w przypadku Przedsiębiorców, a świadczenia powstałe w wyniku tych zobowiązań są wymagalne od co najmniej 60 dni.

Ogólnopolski System Bankowy Rejestr funkcjonuje on-line, a dane są aktualizowane co najmniej raz dziennie. Jest to niezastąpione narzędzie wykorzystywane w pierwszej fazie oceny ryzyka przez banki.

Z kolei w zbiorach BIK znajdują się informacje o czynnych zobowiązaniach kredytowych kredytobiorców wobec banków i instytucji, a także o zobowiązaniach historycznych. Przetwarzane są zarówno informacje o rachunkach obsługiwanych prawidłowo, tzw. informacje pozytywne, jak i o rachunkach obsługiwanych nieprawidłowo, tzw. informacje negatywne.

BIK przetwarza informacje, które stanowią tajemnicę bankową, umożliwiając w ten sposób dokonanie oceny zdolności kredytowej. Informacje na temat rachunków otwartych przetwarzane są przez cały czas trwania umowy kredytowej. W przypadku zamknięcia rachunku, BIK może przetwarzać informacje dotyczące tego zobowiązania w sytuacji:

  • rachunki obsługiwane prawidłowo – na przetwarzanie danych po wygaśnięciu zobowiązania konieczna jest pisemna zgoda osoby, której te informacje dotyczą. Zgoda może być udzielona na czas nieokreślony bądź na czas wskazany w upoważnieniu i może ona być w każdej chwili odwołana;
  • rachunki obsługiwane nieprawidłowo (np. zaległości w spłacie takiego zobowiązania, jak pożyczka na dowód) – informacja o takich rachunkach może być przetwarzana przez banki i BIK po wygaśnięciu zobowiązania bez zgody klienta przez okres nie dłuższy niż 5 lat, pod warunkiem, że: opóźnienie w spłacie zobowiązania przekroczyło 60 dni; upłynęło co najmniej 30 dni od poinformowania przez bank o zamiarze przetwarzania bez zgody klienta danych po wygaśnięciu zobowiązania.

Biura informacji gospodarczej

Biura informacji gospodarczej funkcjonują w Polsce od 2003 r. i zawierają informacje o niespłaconych zobowiązaniach wobec różnego rodzaju wierzycieli. Gromadzą one głównie informacje negatywne, dotyczące niespłaconych zobowiązań, na przykład takich jak pożyczka na dowód oraz nie zawierają historii płatniczej dłużnika. Zwykle po spłacie zaległego zobowiązania dane usuwane są z rejestru.

W przypadku Biur Informacji Gospodarczej, przekazanie informacji o konsumencie jest możliwe w sytuacji, gdy:

  • podstawowa należność w przypadku konsumentów wynosi minimum 200 zł, a w przypadku przedsiębiorców 500 zł,
  • termin płatności zobowiązania minął co najmniej 60 dni wcześniej,
  • upłynął miesiąc od momentu, gdy przedsiębiorca wysłał dłużnikowi wezwanie do zapłaty (wysyłka listem poleconym) zawierające ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura informacji gospodarczej z podaniem nazwy i adresu danego biura.

Funkcjonujące biura informacji gospodarczej to: BIG InfoMonitor SA; Rejestr Dłużników ERIF BIG SA; Krajowy Rejestr Długów – Biuro Informacji Gospodarczej SA.

Należy pamiętać, że najczęściej ze sobą mylone – BIK i BIG, to dwa odrębne podmioty działające na różnych zasadach i na podstawie odrębnych przepisów prawa. Inspiracją do powstania Biura Informacji Kredytowej było ułatwienie dostępu i obniżenie kosztów procesów związanych z wymianą informacji o kredytobiorcach, natomiast powstanie biur informacji gospodarczej miało na celu zdyscyplinowanie dłużników do spłaty zaciągniętych zobowiązań, a także usprawnienie procesów windykacyjnych.

Podstawowym powodem powstania całego systemu wymiany informacji kredytowej jest monitorowanie ryzyka kredytowego, ale przede wszystkim pogłębienie wiedzy banków i innych podmiotów udzielających pożyczek, na przykład tj. pożyczka na dowód, na temat pożyczkobiorców. Ponadto, taka wymiana informacji zdecydowanie wpływa na jakość obsługi zadłużenia, bowiem pożyczkobiorcy obawiając się złej historii kredytowej i odmowy przyznania środków w przypadku chęci zaciągnięcia kolejnych zobowiązań, mobilizują się i starają się terminowo spłacać zadłużenie.